Türk mitolojisinde Eviren, kelime kökeninden kozmik işlevine kadar doğrudan ejderha (buka/evren) figürü ile özdeşleşmiş bir varlıktır. Eski Türk kozmolojisinde dünya ve gökyüzü durağan değildir; sürekli döner, evrilir ve şekil değiştirir. Bu devasa dönüşümü, hareketi ve evrenin kendisini simgeleyen en temel mitolojik motif ise devasa yılan veya ejderha formundaki Eviren’dir. Dolayısıyla Türk inanışında ejderha, sadece ateş püskürten bir canavar değil, evrenin çarkını döndüren yaratıcı ve dönüştürücü bir güçtür.
“Eviren” ve “Evren” kelimeleri mitolojik açıdan aynı kökten beslenir. Altay ve Yakut mitolojilerinde ejderhalara genel olarak “Buka”, “Mogol” veya “Evren” denmektedir. Bu canlıların ortak özelliği büyümek, kıvrılmak, yutmak ve sürekli dönmektir. İnanışa göre bir yılan yer altında bin yıl yaşarsa devasa bir ejderhaya, yani Eviren’e dönüşür.
Kozmik Çarkı Döndürme:
Eviren, kuyruğuyla gökyüzünü ve yıldızları çeviren devasa bir ejderha olarak düşünülür. Bu hareket mevsimleri oluşturur.
Gök Varlığı ve Su Simgesi:
Mitolojide ejderhalar hem yer altındaki suların (pınarların, nehirlerin) koruyucusudur hem de bulutları gütme, yağmur yağdırma gücüne sahiptir. Eviren de kamların (şamanların) elbisesinde veya davulunda suyun, gücün ve göksel dönüşümün sembolü olarak ejderha formuyla tasvir edilir.
Yutma ve Yenilenme:
Ejderhanın (Eviren) güneşi veya ayı yutması mitolojik anlatılarda tutulmaları açıklar. Bu yutma eylemi bir sonu değil, doğanın ölümünü ve ardından yeniden doğuşunu (kıştan sonra baharın gelmesini) simgeler.
Türk mitolojisindeki Eviren karakteri, ejderha kültünün Türk düşünce sistemindeki en somut yansımasıdır. Batı kültüründeki “hazineleri bekleyen kötücül ejderha” imajının aksine, Türk mitolojisindeki ejderha (Eviren) yaşam döngüsünü, evrenin genişlemesini ve doğanın dengesini temsil eder. Bugün astronomik bir terim olarak kullandığımız “evren” (kozmos) kelimesi, kökenini tam olarak bu kadim mitolojik ejderhanın “döndürme ve her şeyi içine alma” özelliğinden almaktadır.
Kaynaklar
Ögel, Bahaeddin. Türk Mitolojisi (Kaynakları ve Açıklamaları ile Destanlar). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Roux, Jean-Paul. Eski Türk Mitolojisi. Kabalcı Yayınevi.
Bayat, Fuzuli. Türk Mitolojik Sistemi. Ötüken Neşriyat
Bir cevap yazın