TARİH 82
MEZOPOTAMYA SEMBOLLERİ-Bilhan Akkaya
Gökyüzünden Taşa İşlenen İnanç Mezopotamya’nın mühürlerinde, taş kabartmalarında ve anıtlarında karşılaştığımız hilal, yıldız, haç ve yıldırım işaretleri, eski toplumların kutsalı nasıl tasavvur ettiğini anlamamıza yardımcı olur. Bu semboller, tanrıların insan biçiminde resmedilmeden de tanınmasını sağlayan bir görsel dil oluşturmuştur. Ancak bu dili çözmek, şekillerin bugünkü çağrışımlarından çok, kullanıldıkları tarihsel çevreyi dikkate almayı gerektirir. British Museum’da […]
MEZOPOTAMYA’DA EVLİLİK VE KUTSAL EVLİLİK TÖRENİ-Bilhan Akkaya
Mezopotamya’nın en önemli dinsel ritüellerinden biri, “Kutsal Evlilik Töreni” olarak bilinen uygulamaydı. Geçimini büyük ölçüde tarımdan ve hayvancılıktan sağlayan Mezopotamya halkları için toprağın bereketi, yağmurların zamanında yağması ve sürülerin çoğalması hayati önem taşıyordu. Kutsal evlilik, doğanın yeniden canlanmasını ve toprağın kutsal biçimde döllenmesini simgeliyordu. Sümerlere ait edebî metinlerde bu birliktelik, Çoban ve Bereket Tanrısı Dumuzi […]
Kadın Dervişler: Tasavvuf Tarihinin Görünmeyen Kurucuları- Seher Bilhan Akkaya
Tasavvuf tarihi çoğu zaman şeyhler, babalar, dedeler, abdallar ve erkek müritler üzerinden anlatılır. Bu anlatım biçimi, kadınların manevî hayattaki varlığını tamamen yok saymasa da onları genellikle “şeyhin annesi”, “dervişin eşi” veya “velînin kızı” şeklinde ikincil kimliklerle görünür kılar. Oysa tarihî kayıtlar daha dikkatli incelendiğinde kadınların yalnızca tasavvuf büyüklerinin yakınları olmadığı; müride, derviş, halife, vakıf kurucusu, […]
TÜRK MİTOLOJİSİNDE EVİREN VE EJDERHA İLİŞKİSİ-Yeliz Kılıçaslan
Türk mitolojisinde Eviren, kelime kökeninden kozmik işlevine kadar doğrudan ejderha (buka/evren) figürü ile özdeşleşmiş bir varlıktır. Eski Türk kozmolojisinde dünya ve gökyüzü durağan değildir; sürekli döner, evrilir ve şekil değiştirir. Bu devasa dönüşümü, hareketi ve evrenin kendisini simgeleyen en temel mitolojik motif ise devasa yılan veya ejderha formundaki Eviren’dir. Dolayısıyla Türk inanışında ejderha, sadece ateş […]
KINA GECESİ ASLINDA NEDİR?- Seher Bilhan Akkaya
Kına kelimesinin kökeni; Arapça Al-Hinna kelimesidir. Latincesi, Lawsonia İnermiş olan bitki, İran, Pakistan, Suriye, Fas, Filistin, Yemen, Mısır, Uganda, Ortadoğu, Kuzey Afrika, Tanzanya, Afganistan, Senegal, Kenya, Etiyopya, Eritre ve Hindistan’da yetişmektedir. Bitkinin dal, çiçek ve yaprakları kurutulup toz haline getirilir. Sıcak suyla karıştırılıp yumuşak bir macun kıvamına getirildikten sonra; ele, ayağa, sakala veya saça sürülür. […]
ANTİK ERKEN DÖNEM TÜRK KÜLTÜRÜNÜN ASİL TEMSİLCİSİ: SARMAT KRALİÇESİ REKONSTRÜKSİYONU-Yeliz Kılıçaslan
Görselde yer alan çalışma, Avrasya bozkırlarında Hazar Denizi’nden Tuna Nehri’ne uzanan sahada hüküm sürmüş ve köklü Türk tarihinin erken dönem sacayaklarından birini oluşturan konar-göçer Sarmatlara ait bir soylu kadının bilimsel veriler ışığında yapılan yüz ve giysi rekonstrüksiyonudur. Eskiçağ kaynakları ile kurgan adı verilen mezar odalarından çıkarılan antropolojik bulgular temel alınarak gerçekleştirilen bu canlandırma, antik dönem […]
Rıza Tevfik’in “Sultan Abdülhamid Han’ın Ruhaniyetinden İstimdat” Şiiri Üzerine: Bir Pişmanlık Belgesi mi, Bir Dönem Muhasebesi mi?- Mehmet Özgür Ersan
Giriş Osmanlı’nın son döneminin en tartışmalı isimlerinden biri olan Rıza Tevfik Bölükbaşı (1869–1949), yalnızca bir şair değil; aynı zamanda filozof, siyasetçi ve dönemin önemli fikir adamlarından biridir. II. Abdülhamid’e karşı yürütülen muhalefetin içinde yer almış, II. Meşrutiyet’in ilanını desteklemiş, daha sonra ise Sevr Antlaşması’nı imzalayan heyette bulunduğu için “Yüzellilikler” arasında sürgüne gönderilmiştir. Onun en çok […]
BABEK ÜZERİNE DÜŞÜNMEK-Rıza Aydın
İsyan sözü ile direniş sözü sizce ne anlama gelir, ne ifade eder, arasında bir fark var mıdır?Gelin birazda bunları düşünelim.Mesela kendine saldırılan bir kadın ya da bir ülke kendi kendini savunursa, bu saldırıya direnirse buna ne denir ya da ne denmelidir? Kendisine saldırana karşı kadın “isyan etti” mi denilir, direndi mi denilir? Sizleri bunları düşünmeye […]
DOĞU AKDENİZ VE AVRASYA’DA DEVLETÇİ FEODALİZM: İÇ SINIFSAL DİNAMİKLER, İMALATÇI BİRİKİM VE DIŞ ÇÖKERTİLME-Fettah Köleli
«”Maddi hayatın üretim tarzı, genel olarak toplumsal, siyasal ve entelektüel yaşam sürecini koşullandırır. İnsanların bilincini belirleyen şey varlıkları değildir; tam tersine, onların toplumsal varlığı bilinçlerini belirler.”— Karl Marx, Ekonomi Politiğin Eleştirisine Katkı» Gerek Batı merkezli oryantalist tarihyazımı gerekse onun Doğu’daki eklektik takipçileri, Osmanlı toplumsal formasyonunu uzun süre “tarihsiz”, “durgun” ve “göçebe unsurların devasa bir bürokrasiye […]
TÜRK SÖYLENCE KÜLTÜRÜNDE EŞİK KUTSALLIĞI VE ERLİK HAN’IN MMUHAFIZLARI- Yeliz Kılıçarslan
Türk kültüründe ev, sadece barınılan fiziksel bir mekan değil; evreni (makro-kozmosu) simgeleyen kutsal ve korunaklı bir alandır. Bu kutsal alanın dış dünyayla bağını kuran en kritik nokta ise “eşik”tir. Günümüzde bile Anadolu’da “eşikte oturulmaz”, “eşiğe basan çarpılır” şeklindeki inanışlar canlılığını korur. Bu kültürel davranışın kökleri, İslamiyet öncesi Türk mitolojisine, yeraltı tanrısı Erlik Han’ın oğullarına ve […]
MAZDEK-ZERDÜŞT İNANCI VE İSYANLAR -Bilhan Akkaya
Yüzlerce yıl; Zerdüşt-Mazdek inancına sahip İran ve Orta Asya’da, Araplar’a karşı gizli tarikatlar oluşturulmaya başlanmıştır. Bu ezoterik tarikatlar; görünürde İslami özellikte Şii gibi görünse de özünde, Zerdüşt-Mazdek inancına sahipti. Bu inanç sistemi; Mani, Hinduzm, Budizm ve Yunan felsefe öğretilerinden etkilenmiş materyalist bir inançtı. MS. 5 yüzyıldan sonra gelişen din; insan eşitliği ve mal ortaklığını savunan […]
OĞUZLARIN SOYLU KOLU: HORASAN TÜRKLERİ, İRAN VE GÜNEY AZERBAYCAN’DA AVŞARLAR-Yeliz Kılıçarslan
Türk milletinin köklü tarihini şekillendiren en önemli unsurların başında Oğuz boyları gelmektedir. Bu boylar arasında askeri teşkilatçılığı, göç hareketliliği ve devlet kurma yeteneğiyle öne çıkan en stratejik yapılardan biri Avşar (Afşar) boyudur. Oğuz Kağan Destanı’na göre Bozoklar kolunun Yıldız Han soyundan gelen Avşarlar, kelime anlamı olarak “çevik ve vahşi hayvan avlamaya hevesli” ya da “işlerini […]
KUTSAL MEZARLARIMIZ: KURGANLAR-Bilhan Akkaya
Kurganlar, Türk bozkır kültürünün en önemli arkeolojik miraslarından biridir. Sadece bir mezar değil; ölen kişinin toplumsal statüsünü, inanç dünyasını, yaşam biçimini ve ölümden sonraki hayata bakışını yansıtan kutsal anıtlardır. Kurgan; toprağın içine açılan mezar çukurunun taş örgü, ahşap kütükler veya kalın ağaç gövdeleriyle güçlendirilmesinin ardından üzerinin taş ve toprak yığılarak tümülüs biçiminde kapatılmasıyla oluşturulan mezar […]
En Çok Okunanlar
Son Yorumlar