Görselde yer alan çalışma, Avrasya bozkırlarında Hazar Denizi’nden Tuna Nehri’ne uzanan sahada hüküm sürmüş ve köklü Türk tarihinin erken dönem sacayaklarından birini oluşturan konar-göçer Sarmatlara ait bir soylu kadının bilimsel veriler ışığında yapılan yüz ve giysi rekonstrüksiyonudur. Eskiçağ kaynakları ile kurgan adı verilen mezar odalarından çıkarılan antropolojik bulgular temel alınarak gerçekleştirilen bu canlandırma, antik dönem Türk dünyasındaki kadın liderlik ve devlet geleneğine dair en somut ve asil kanıtlardan biridir.
Sarmat toplumu, kendilerinden önceki akrabaları İskitler (Sakalar) gibi Avrasya’da konar-göçer Türk kültür çevresinin en belirgin özelliklerini taşımaktaydı. Dönemin yerleşik Batı ve Doğu medeniyetlerinde kadın toplumsal hayattan tamamen soyutlanmışken, Sarmat Türklerinde kadınlar yönetimde hakanlarla eşit haklara sahip olmuş, dinsel ritüelleri idare etmiş ve gerektiğinde orduların başında “Amazon” adıyla tarihe geçen kadın savaşçılar olarak mücadele vermiştir. Görselin sol tarafındaki modelleme, bu asil Türk kadınının kurganından çıkarılan zengin takılarını, boyunluğunu ve başlığını taşımaktadır. Sağ taraftaki detayda ise kraliçenin başlığında yer alan ve doğrudan kadim Türk kozmolojisini simgeleyen altın aplik işçiliği görülmektedir.
Bu altın apliklerde yer alan ve Türk mitolojisinin temellerini oluşturan sembolik ögeler şunlardır:
Hayat Ağacı: Kompozisyonun merkezinde yükselen bu figür; Türk mitolojisindeki evrenin merkezini (Ulu Çam / Bayterek), doğumu, türeyişi ve konar-göçer inancındaki ölümsüzlük fikrini sembolize eder.
Kutsal Geyikler: Ağacın iki yanına simetrik dizilmiş geyik motifleri, Türk kültüründe ruhani rehberleri, bereketi, gücü ve gökyüzü ile yeryüzü arasındaki kutsal bağı temsil eder.
Mitolojik Çift Başlı Kuş / Grifon: En üst bölümde yer alan kanatlı figür, gökyüzü hakimiyetini ve Türk devlet geleneğindeki koruyucu kutlu ruhları simgelemektedir.
Bu sanatsal ve bilimsel rekonstrüksiyon, Sarmat Türklerinin sadece savaşçı yönlerini değil, maden ve altın işçiliğinde (Bozkırın Altın Elbiseli Adamlarında olduğu gibi) ulaştıkları üstün estetik seviyeyi de açıkça kanıtlamaktadır. Kraliçenin mezarından çıkarılan bu görkemli altın varaklar, takılar ve başlık süslemeleri; antik konar-göçer Türk boylarının zengin dini inanışlarını, doğayla olan sarsılmaz bağlarını, kadına verdikleri yönetimsel ve askeri değeri günümüze taşıyan en önemli tarihi vesikalardır.
KAYNAKLAR
Durmuş, İlhami. Sarmatlar, Kaynak Yayınları / Akçağ Yayınları. (Sarmatların tarih sahnesine çıkışları, siyasi, sosyal yapıları, Türk kültür çevresiyle olan sarsılmaz bağları ve kurgan buluntuları üzerine temel eser).
Durmuş, İlhami. “Sarmatlar”, Türkler Ansiklopedisi, Cilt 1, s. 637-647. (Bozkır Türk kavimlerinin yayılım alanları, göçebe yaşam tarzı ve sanatsal üslupları üzerine makale).
Memiş, Ekrem. Eskiçağ Kaynaklarında Türkler ve Bazı Önemli Sorunlar, Ekin Yayınevi. (Eskiçağ tarih yazımı ve çivi yazılı metinler bağlamında Avrasya konar-göçer kavimlerinin, İskit ve Sarmat topluluklarının erken dönem Türk tarihindeki yeri).
Memiş, Ekrem. Eskiçağda Türkler, Çizgi Kitabevi. (Orta Asya ve çevresindeki antik toplulukların Türk kökenleri ve çevre medeniyetlerle olan siyasi-kültürel etkileşimleri).
Bir cevap yazın