12. Yeniçeri Ortası Çeşme Kitabesi ve Servi Ağacı-Ferda Firdevs Tmr

12. Yeniçeri Ortası Çeşme Kitabesi ve Servi Ağacı Remzi (H.1200 / M.1785-1786)

Üzerinde 12. Yeniçeri Ortası’nın remzi olan köklü yeşil servi ağacını taşıyan bu çeşme kitabesi, Osmanlı Yeniçeri Ocağı’nın sembolik geleneğini yansıtan önemli eserlerden biridir. Servi ağacı remzi, farklı ortalar tarafından köklü veya köksüz, yeşil ya da kırmızı renklerde çeşitli biçimlerde kullanılmıştır.

Bazı Yeniçeri Ortalarının Servi Remizleri:

• 12. Bölük: Köklü yeşil servi
• 19. Bölük: Köklü yeşil servi
• 29. Bölük: Köklü yeşil servi üzerinde turna kuşu
• 44. Bölük: Köksüz yeşil servi
• 57. Bölük: Köklü kırmızı servi

---

Kitabe Metni

Cenâb-ı Hak hayra sa’y eyledi bî-şek,
Be-her dem âfiyet olsun içen yârân-ı ihvâne.
Mehmed Haseki Sâlih Ağazâde içün yapdı,
“Sekâhüm” sırrına mazhar oldu bak lütf-i Yezdân’a.
Ebubekir Ağa sa’y ile uhuvvet kadrine râî,
Bu sudan sen dahi gel iç, muvaffak oldun ihsâne.
İçenler hayr ile yâd eylesünler mü’minin rûhun,
Firâvân eyledi mâ-i lezîzi rûh-ı insâne.
Mu’îni nüh felek olsun, murassa’ söyle târihin:
Hayât-ı âb içürdi çeşmesinden cümle atşâne.

Sene: 1200 (Hicrî)

---

Tarih Düşürme (Ebced Hesabı)

Kitabenin son mısraındaki tarih şu şekilde hesaplanmaktadır:

• Hayât = 410
• Âb = 2
• İçürdi = 23
• Çeşmesinden = 403
• Cümle = 3
• Atşâne = 350

Toplam = 1191

Şair, mısrada geçen “nüh felek” (dokuz felek) ifadesini ta’miye (gizli ilave) olarak kullanmış ve buna 9 eklenmiştir.

1191 + 9 = 1200

Böylece kitabenin inşa tarihi Hicrî 1200 (Milâdî 1785–1786) olarak verilmiştir. Bu tarih düşürme sanatı, Osmanlı kitabelerinde sıkça rastlanan zarif edebî ve matematiksel geleneklerden biridir.